تبلیغات
(((وبلاگ تخصصی معماری))) - مسجد تاریخانه-دامغان(اواسط قرن دوم هجری قمری)
(((وبلاگ تخصصی معماری)))

آرشیو موضوعی

آرشیو

لینکستان

← آمار وبلاگ

مسجد تاریخانه-دامغان(اواسط قرن دوم هجری قمری)

این بنا در جنوب شرقی دامغان واقع گردیده و یكی از كهن ترین بهترین نمونه های مساجد اولیه در ایران است . عناصر تشكیل دهنده این مسجد عبارت از یك حیاط مربع است كه در سمت قبله ‚ یك تالار ستوندار و در سه قسمت دیگر آن ‚ یك ردیف رواق ساخته شده است . تالار ستوندار دارای هفت ناو طولی در جهت قبله و سه ناو عرضی است ‚ به نحوی كه ناو وسطی كه شامل محراب و منبر است

بقیه مطالب در ادامه مطلب





این بنا در جنوب شرقی دامغان واقع گردیده و یكی از كهن ترین بهترین نمونه های مساجد اولیه در ایران است . عناصر تشكیل دهنده این مسجد عبارت از یك حیاط مربع است كه در سمت قبله ‚ یك تالار ستوندار و در سه قسمت دیگر آن ‚ یك ردیف رواق ساخته شده است . تالار ستوندار دارای هفت ناو طولی در جهت قبله و سه ناو عرضی است ‚ به نحوی كه ناو وسطی كه شامل محراب و منبر است ‚ عریض تر از ناوهای طرفین خود است كه بیانگر مراحل اولیه شكل گیری ایوان در مساجد شبستانی ایران است این مسجد در وسط دارای صحن بازی به ابعاد 26/72 متر طول و 25/72متر عرض است كه دورتادور آن را فضاهای طاقداری فرا گرفته است ‚ بدین ترتیب كه 22 دهنه طاق بدین صحن باز می شود . ورودی این مسجد ‚ از جناح طولی شرق است . پوشش مسجد ‚ با طاق های گهواره ای بر روی قوس ها و ستون های مستحكم صورت گرفته است . امروزه طاق های گهواره ای مسجد فرو ریخته اند ‚ ولی در فرم اصلی قابل مقایسه با طاق های گهواره ای مسجد جامع فهرج بوده اند . برای نگهداری طاق ها ‚ ستون های عظیمی از آجر بر پا شده كه توسط قوس هایی به همدیگر و به دیوار وصل شده اند . بر روی این قوس ها نیز دیواری به بلندی یك متر ساخته و سپس طاق گهواره ای را بر آن سوار كرده اند . قوس های بالای ستون ها با فرم بیضی از آجر ساخته و در بالا به آرامی شكسته شده اند . جهت حفظ تعادل و اتصال محكم قوس ها به ستون و دیوار ‚ از قطعات چوب استفاده شده است . دهانه طاقی كه در مركز رواق سمت قبله قرار می گرفته ‚ از دهانه های دیگر عریض تر و بلندتر ساخته شده است . بدین ترتیب ‚ علاوه بر سنت معماری دوره ساسانی ‚ به مركز - جایی كه محراب و منبر در آن قرار دارد - اهمیت خاصی داده شده است ستون های این مسجد ‚ مدور به قطر 160 سانتی متر و محیط 4/90 تا 4/97 متراست و ارتفاعش از سطح زمین تا محلی كه طاق بر آن متكی است ‚ 284 سانتی متر و تا پشت بام ‚ 6 متر تمام شده است . هر ضلع از آجرهای مربع این ستون ها 34 و ضخامت آنها 7/5 سانتی متر است كه متناوبا - به پیروی از آجر چینی دوره اشكانی و ساسانی - افقی و عمودی روی هم چیده شده اند . همچنین این ستونها كاملا قابل مقایسه با ستون هایی است كه در تپه حصار دامغان ‚ از یك كاخ ساسانی خاكبرداری شده است . قسمت پایین بعضی از ستون ها ( در كاخ ساسانی ) كه از آجرهای مربع (35*35*8 سانتی متر ) ساخته شده ‚ نشان می دهد كه آجرها متناوبا عمودی و افقی به قطر 1/79 متر روی هم قرار گرفته اند و با دقت در ابعاد ‚ اندك تفاوتی بین این دو بنا به نظر می رسد ‚ از جمله اینكه قطر ستون های تاریخانه كه با اندود نازكی پوشیده شده ‚ 1/60 متر است ‚ كه اگر تزیین نسبتا ضخیم ستون های كاخ دامغان را در نظر بگیریم ‚ هر دو مساوی خواهد بود . در بخش غربی مسجد ‚ بناهای وابسته ای وجود داشته كه امروزه كاملا از بین رفته اند . از جمله این بقایا می توان به یك مناره با مقطع چهار گوش اشاره كرد كه در كنار مسجد بوده و 6/5 متر مربع وسعت داشته است . در كنار این مناره ‚ در دوره سلجوقی ‚ مناره دایره شكل دیگری ساخته شده كه دارای كتیبه ای به خط كوفی مشتمل بر آیات قرآنی ‚ نام بانی - بختیار ‚ فرزند محمد - و تاریخ 420 ه . ق است . ارتفاع كنونی این مناره ‚ 26 متر است و 86 پله دارد . محبط آن در پایین ‚ 13 متر است كه به تدریج از آن كاسته می شود و در بالا به 6/8 متر می رسد . آجرهایی كه در ساختمان این منار به كار رفته ‚ 4 تا 4/5 سانتی متر قطر و 22 سانتی متر طول و عرض دارند و آجرهایی كه در تزیینات خارجی مصرف شده ‚ به طول و عرض 17 یا 17/5 و ضخامت 3/5 سانتی متر است مسجد تاریخانه دامغان ‚ جز اولین مساجد ایران است كه در آن مناره ساخته شده است . ساخت این مناره می تواند به تاثیر از مناره مساجد عراق باشد ‚ هر چند ممكن است آنها خود متاثر از معماری دوره ساسانی باشند . صحن مركزی این مسجد ‚ سنگ فرش یا آجر فرش نشده و تنها با ماده ای آهكی یا گچی پوشیده و كوبیده شده است . این صحن با هیچ پله ای ‚ از صفه های طاقدار جانبی متمایز نمی شود و این ‚ از ویژگی ها و سادگی این مسجد است . در این مسجد ‚ از خشت و اجر در كنار هم استفاده شده است . از آجر برای قوس ها و ستون ها ‚ و از خشت برای ساخت دیگر قسمت های مسجد استفاده شده و همچنین در قوس های مسجد ‚ چوب برای استحكام و اتصال ‚ و گچ برای اندود سطوح مختلف به كار رفته است در خصوص تاریخ گذاری این مسجد ‚ توافق نظر وجود دارد و همگی آن را به اواسط قرن دوم هجری منتسب می رسازند . آرتور پوپ ‚ ساخت این مسجد را به سال های بین 130 تا 170 هجری ( 750-786 م ) منتسب می كند ‚ محمد كریم پیر نیا آن را به سال 160 هجری و دیگر محققان ‚ به اواسط قرن دوم هجری متعلق می دانند

درباره وبلاگ

مدیر وبلاگ : عاشق معماری

آخرین پست ها

جستجو

نظرسنجی

  • کدام مطلب را در وبلاگ می خواهید؟






نویسندگان